ഇന്ന് ലോകത്തിന്റെ ഏത് കോണിലിരുന്നും സിംഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ മനസ്സ് ആഫ്രിക്കൻ പുൽമേടുകളിലേക്കോ അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഗുജറാത്തിലുള്ള ഗിർ വനങ്ങളിലേക്കോ ആണ് പോകുന്നത്. എന്നാൽ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളോളം ഇറാനിയൻ നാഗരികതയുടെ നെടുംതൂണായിരുന്നു പേർഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ (Persian Lion). അക്കീമെനിഡ് മുതൽ സസാനിയൻ വരെയുള്ള മഹാസാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ അധികാരത്തിന്റെയും വീര്യത്തിന്റെയും ദൈവികതയുടെയും പ്രതീകമായി ഈ വമ്പൻ പൂച്ചകൾ നിലകൊണ്ടു. കേവലം ഒരു വന്യമൃഗം എന്നതിലുപരി, പേർഷ്യൻ സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു 'ഷീർ' (Šir) എന്ന് അവർ വിളിച്ചിരുന്ന ഈ സിംഹങ്ങൾ.

സിംഹങ്ങളുടെ സ്വന്തം നാട്: ആവാസവ്യവസ്ഥയും ഭൂമിശാസ്ത്രവും

സിംഹങ്ങൾക്ക് ഇറാന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഇത്രയേറെ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കാൻ കാരണം ലളിതമാണ്, ഈ മണ്ണ് അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയായിരുന്നു. ചരിത്രരേഖകൾ പ്രകാരം, ഏഷ്യാറ്റിക് സിംഹത്തിന് ഒരുകാലത്ത് ഇറാനിൽ വ്യാപകമായ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. ഇറാഖ് അതിർത്തി മുതൽ ഖുസെസ്ഥാൻ സമതലം വഴി ഫാർസ് പ്രവിശ്യ വരെ ഇവ ഗർജിച്ചു നടന്നിരുന്നു.

സിംഹങ്ങളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച സാം ഖോസ്രാവിഫാർഡ്, ഐഡിൻ നിയാമിർ എന്നിവരുടെ പ്രബന്ധങ്ങൾ പ്രകാരം, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 2000 മീറ്റർ വരെ ഉയരമുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഇവ ജീവിച്ചിരുന്നു. ഫാർസ് പ്രവിശ്യയിലെ 'ദാഷ്-ഇ അർജൻ', 'കോട്ടാൽ-ഇ-പിറേസാൻ' തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങൾ ഇവയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു.

കൗതുകകരമായ സംഗതി ഇവയുടെ അതിജീവന ശേഷിയായിരുന്നു. ഒരേസമയം 50 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് ചൂടുള്ള ഖുസെസ്ഥാൻ സമതലത്തിലും, അതിശൈത്യവും കനത്ത മഞ്ഞുവീഴ്ചയുമുള്ള സാഗ്രോസ് പർവതനിരകളിലെ പിസ്ത-ബദാം വനങ്ങളിലും പേർഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ ഒരുപോലെ വിഹരിച്ചിരുന്നു. ദ്രാവക രൂപത്തിലുള്ള ജലം ലഭിക്കുന്ന നദീതീരങ്ങളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും ഇവയുടെ സാന്നിധ്യം ഉറപ്പാക്കിയിരുന്നു.

അക്കീമെനിഡുകളുടെ സിംഹമുദ്രകൾ (ബി.സി. 550-330)

പുരാതന പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകരായ അക്കീമെനിഡുകൾക്ക് സിംഹം കേവലം ഒരു വേട്ടമൃഗമായിരുന്നില്ല. അത് സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ പരമോന്നത മുദ്രയായിരുന്നു. അവരുടെ തലസ്ഥാനമായ പെർസെപോളിസിലെ ശില്പങ്ങളിൽ സിംഹങ്ങൾ ഇന്നും മാറ്റമില്ലാതെ ഗർജിക്കുന്നു.

ഇവിടുത്തെ ശിലാഫലകങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായത് സിംഹവും കാളയും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടമാണ്. ഇതിൽ സിംഹം വിജയത്തിന്റെയും സൂര്യപ്രകാശത്തിന്റെയും അടയാളമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. കാളയെ അജ്ഞതയുടെയും ഇരുട്ടിന്റെയും പ്രതീകമായാണ് അവർ കണ്ടിരുന്നത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ സിംഹത്തിന്റെ വിജയം നന്മയുടെ വിജയമായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു.

കൂടാതെ, രാജാക്കന്മാരുടെ കരുത്ത് തെളിയിക്കാനായി 'സിംഹവേട്ട' ഒരു വലിയ ആചാരമായി അവർ കൊണ്ടുനടന്നു. അസീറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം പിന്തുടർന്ന്, അപകടകരമായ പ്രശ്നങ്ങളെയും ശത്രുശക്തികളെയും അടിച്ചമർത്താനുള്ള ഭരണാധികാരിയുടെ കഴിവായാണ് സിംഹത്തെ വേട്ടയാടുന്നതിനെ രാജസഭകൾ കണ്ടിരുന്നത്.

സസാനിയൻ പ്രതാപം: വേട്ടയും വീര്യവും (എ.ഡി. 224-651)

രണ്ടാം പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യമെന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന സസാനിയൻ കാലഘട്ടത്തിലും സിംഹത്തിനുള്ള സ്ഥാനം ഉന്നതമായിരുന്നു. സസാനിയൻ രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളെ അക്കീമെനിഡുകളുടെ യഥാർത്ഥ പിൻഗാമികളായി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ സിംഹത്തെ ഒരു ഉപാധിയാക്കി.

വെള്ളി പാത്രങ്ങളിലും സ്മാരകങ്ങളിലും സസാനിയൻ ചക്രവർത്തിമാർ സിംഹങ്ങളോട് വാളും കുന്തവും ലസ്സോയുമായി പോരാടുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ വ്യാപകമായി കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. അർദാസിർ ഒന്നാമൻ, ഷാപൂർ ഒന്നാമൻ തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ രാജാക്കന്മാരുടെ ശില്പങ്ങളിൽ സിംഹത്തെ കീഴ്പ്പെടുത്തുന്ന വീരനായാണ് അവരെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലെ 'ഷീർ' എന്ന വാക്ക് അക്കാലത്ത് കരുത്തുറ്റ പോരാളികൾക്കുള്ള പര്യായമായി മാറി.

ഇസ്ലാമിക കാലഘട്ടവും 'ദൈവത്തിന്റെ സിംഹവും'

എ.ഡി. 651-ൽ ഇറാൻ ഇസ്ലാമികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ശേഷവും സിംഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം ഒട്ടും കുറഞ്ഞില്ല. പേർഷ്യൻ ഭാഷയുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും കാവലാളായ ഫിർദൗസിയുടെ വിശ്വപ്രസിദ്ധമായ 'ഷാനമേ' (രാജാക്കന്മാരുടെ ഇതിഹാസം) എന്ന ഇതിഹാസ കൃതിയിൽ സിംഹങ്ങൾ വീണ്ടും അവതരിച്ചു. ഇതിഹാസ നായകനായ റോസ്തമിനെ പലപ്പോഴും സിംഹത്തോടാണ് ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീരകൃത്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് തന്നെ തന്റെ വിശ്വസ്ത കുതിരയായ രാക്ഷിക്കൊപ്പം ചേർന്ന് ഒരു സിംഹത്തെ വധിക്കുന്നതായിരുന്നു.

വിടവാങ്ങൽ: ഒരു ഗർജ്ജനം നിലയ്ക്കുന്നു

നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ഇറാന്റെ ആത്മാവായിരുന്ന പേർഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിലെത്തി. തോക്കുകളുടെ വരവും അനിയന്ത്രിതമായ വേട്ടയാടലും അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നാശവും സിംഹങ്ങളുടെ എണ്ണം ഗണ്യമായി കുറച്ചു.

ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ പ്രകാരം, 1942 മെയ് 22-ന് ഡെസ്ഫുൾ നഗരത്തിന് സമീപം ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ഭൂപട വിദഗ്ദ്ധനാണ് അവസാനമായി ഒരു പേർഷ്യൻ സിംഹത്തെ നേരിൽ കണ്ടതായി രേഖപ്പെടുത്തിയത്. അതിനുശേഷം ഒന്നോ രണ്ടോ ദശകങ്ങൾ കൂടി അവ ഒറ്റപ്പെട്ട വനങ്ങളിൽ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകാമെങ്കിലും, പിന്നീട് ആ ഗർജ്ജനം ഇറാനിയൻ മണ്ണിൽ മുഴങ്ങിയിട്ടില്ല.

ആത്മാവിൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഗർജ്ജനം

ഭൗതികമായി മണ്ണിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞെങ്കിലും, ഇറാനിയൻ സംസ്കാരത്തിൽ പേർഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. വന്യജീവികൾ ഒരു ജനതയുടെ കലയിലും സാഹിത്യത്തിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും എത്രത്തോളം ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയുണ്ടാകുമെന്ന് പേർഷ്യൻ സിംഹങ്ങളുടെ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. പെർസെപോളിസിലെ കല്ലുകളിൽ കൊത്തിവെച്ച സിംഹരൂപങ്ങൾ മുതൽ ആധുനിക ഇറാനിയൻ കവിതകളിൽ വരെ ആ ഗർജ്ജനം ഇന്നും അനശ്വരമായി തുടരുന്നു.