തെഹ്‌റാൻ: ഇറാനിൽ എപ്പോഴെല്ലാം സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനമെടുക്കുന്ന സർക്കാരുണ്ടായിട്ടുണ്ടോ, അപ്പോഴെല്ലാം അട്ടിമറിക്കാൻ അമേരിക്കയും ബ്രിട്ടണും ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇറാന്റെ എണ്ണയെ ദേശസാൽകരിച്ച മുഹമ്മദ് മുസദ്ദിഖായിരുന്നു ഇറാനിൽ ആദ്യമായി ജനാധിപത്യത്തിലൂടെ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഭരണാധികാരി. എണ്ണ ദേശസാൽക്കരണത്തിന്റെ പേരിൽ  ബ്രിട്ടീഷ് -അമേരിക്കൻ സഖ്യമായിരുന്നു ഇതിനുപിന്നിൽ.

1925ൽ ഖാജാർ വംശത്തെ ഔദ്യോഗികമായി പുറത്താക്കി റെസാ ഖാൻ, റെസാ ഷാ പഹ്‍ലവി എന്ന പേരിൽ ഇറാന്റെ ഷായായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ശക്തമായ സൈനിക നിയന്ത്രണം, ക്രൂരമായ അടിച്ചമർത്തലുകൾ, സൈനിക കൂട്ടക്കൊലകൾ, രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല, മാധ്യമ സ്വതന്ത്ര്യമോ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യമോ ഇല്ല. എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു ഭരണം. 1941ൽ, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനിടെ ബ്രിട്ടനും സോവിയറ്റ് യൂനിയനും ചേർന്ന് റെസാ ഷായെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് നീക്കി. തുടർന്ന് മകൻ മുഹമ്മദ് റെസാ ഷാ പഹ്‍ലവി ഇറാന്റെ ഭരണാധികാരിയായി. 

ALSO READ: ഖാംനഈയുടെ മരണത്തില്‍ വിങ്ങിപ്പൊട്ടി ചിക്കബല്ലാപ്പൂരിലെ 'മിനി ഇറാന്‍' 

1951ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മൊഹമ്മദ് മുസദ്ദിഖ് ഇറാനിലെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി. തൊട്ടുപിന്നാലെ അദ്ദേഹം ഇറാനിലെ എണ്ണ വ്യവസായം ദേശസാൽകരിച്ചു. ഇത് ബ്രിട്ടനും അമേരിക്കയും എതിർത്തു. അത്രയും കാലം ബ്രിട്ടീഷ് -അമേരിക്കൻ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു എണ്ണ വ്യവസായം. 1953ൽ, സി.ഐ.എയും ബ്രിട്ടീഷ് ചാരസംഘടന എം.ഐ 6ഉം ചേർന്ന് ഓപറേഷൻ അജാക്സ് എന്ന രഹസ്യ നീക്കത്തിലൂടെ മുസദ്ദിഖിനെ അട്ടിമറിക്കാൻ പദ്ധതി തയാറാക്കി. ഇറാനിലെ സി.ഐ.എ ഏജന്റ് കെർമിറ്റ് റൂസ്വെൽറ്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ മുസദ്ദിഖിനെതിരേ കാംപയിൻ നടത്തി. മുസദ്ദിഖ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാവയാണെന്നും ഭ്രാന്തൻ സ്വേച്ഛാധിപതിയാണെന്നും പ്രചാരപ്പിച്ചു.

രാഷ്ട്രീയക്കാരെ കൂടെ നിർത്താൻ വലിയ തോതിൽ കൈക്കൂലി നൽകി. ഒരു ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ മിഥ്യാധാരണ സൃഷ്ടിക്കാൻ അക്രമാസക്തമായ തെരുവ് പ്രതിഷേധങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു. ആദ്യ അട്ടിമറി ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും 1953 ഓഗസ്റ്റിൽ മുസദ്ദിഖ് അറസ്റ്റിലായി. ഇതോടെ ഷായുടെ അധികാരം പൂർണമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇറാന് അമേരിക്ക ആയുധങ്ങളും സാമ്പത്തിക സഹായവും നൽകി. 
ഇന്നത്തെ ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതി പോലും ഷായുടെ കാലത്ത് അമേരിക്ക സ്ഥാപിച്ചതാണ്. 1967ൽ തെഹ്‌റാൻ റിസർച്ച് റിയാക്ടർ സ്ഥാപിക്കുന്നത് അമേരിക്കൻ സഹായത്തിലാണ്.  മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട ഷായുടെ രഹസ്യ പൊലിസായ സവാക്നെ അമേരിക്ക പരിശീലിപ്പിച്ചു. തുടർന്നാണ് 1979ൽ ആയത്തുല്ലാ ഖുമേനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇറാനിൽ രാജവാഴ്ച അവസാനിപ്പിക്കുകയും ജനാധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്.